శాంతిభద్రతల పునరుద్ధరణ నిజాం పాలనలో, ముఖ్యంగా రజాకార్ల హింస, దోపిడీ, దౌర్జన్యాలు పెరిగి, ప్రజల ప్రాణాలకు రక్షణ లేకుండా పోయింది. వేలాది మంది ప్రజలు భయంతో వణికిపోయారు. ఈ పరిస్థితిని అదుపులోకి తీసుకురావడానికి, కేంద్ర ప్రభుత్వం సైనిక చర్య తీసుకోవడం తప్ప వేరే దారి లేదని అప్పటి ప్రభుత్వం భావించింది.
*హైదరాబాద్ సంస్థానంలోని అధిక శాతం ప్రజలు భారతదేశంలో విలీనం కావాలని బలంగా కోరుకున్నారు. నిజాం, అతని మద్దతుదారులు దీన్ని అడ్డుకున్నారు. ప్రజల ఆకాంక్షను నెరవేర్చడానికి ఈ చర్య అవసరమైంది.
దేశం కొత్తగా స్వాతంత్య్రం పొందిన సమయంలో, భారతదేశం నడిబొడ్డున ఒక స్వతంత్ర రాజ్యంగా హైదరాబాద్ ఉండటం దేశ భద్రతకు, సమగ్రతకు ముప్పుగా భావించబడింది. సంస్థానాన్ని విలీనం చేయకపోతే అది ఇతర వేర్పాటువాద శక్తులకు ప్రోత్సాహాన్ని ఇచ్చే అవకాశం ఉండేది.
గాంధీజీ అనుచరుడైన నెహ్రూ ప్రభుత్వం, ఈ సమస్యను దౌత్య మార్గంలో లేదా దీర్ఘకాలిక శాంతియుత చర్యల ద్వారా పరిష్కరించడానికి ప్రయత్నించకుండా, బలగాలను ఉపయోగించడం గాంధేయ సిద్ధాంతానికి విరుద్ధమని కొందరు విమర్శించారు.
ఆపరేషన్ పోలో సమయంలో భారత సైన్యం, రజాకార్లకు వ్యతిరేకంగా చర్యలు తీసుకుంటున్నప్పుడు, కొన్ని ప్రాంతాల్లో జరిగిన హింసలో, అమాయక పౌరులు కూడా బలయ్యారని, మానవ హక్కుల ఉల్లంఘనలు జరిగాయని తరువాతి నివేదికలు (ముఖ్యంగా పండిట్ సుందర్లాల్ నివేదిక) సూచించాయి. ఈ అకృత్యాలపై ప్రభుత్వం తగినంత శ్రద్ధ పెట్టలేదనే విమర్శ ఉంది.
రజాకార్ల హింసకు వ్యతిరేకంగా చర్యలు తీసుకుంటున్నప్పుడు, కొంతమంది ముస్లిం ప్రజలపై కూడా దాడులు జరిగాయని, వారి ఆస్తులు దోచుకోబడ్డాయని ఆరోపణలు వచ్చాయి. మైనారిటీల భద్రతను కేంద్రం మరింత పటిష్టంగా కాపాడలేకపోయిందనే విమర్శ ఉంది.
చరిత్రకారుల దృష్టిలో, భారతదేశంలో హైదరాబాద్ విలీనం అనేది చారిత్రక అవసరం** మరియు సరైన నిర్ణయం. సంస్థానంలోని మెజారిటీ ప్రజల ఆకాంక్ష అదే. నెహ్రూ ప్రభుత్వం ఆలస్యం చేయకుండా సైనిక చర్య తీసుకున్నందువల్లనే హైదరాబాద్ సంస్థానం దేశంలో విలీనం అయ్యింది.
అయితే, ఈ చర్యను అమలు చేసిన తీరులో, ముఖ్యంగా ఆపరేషన్ పోలో తరువాత జరిగిన హింస విషయంలో ప్రభుత్వం మరింత పారదర్శకంగా, మానవీయంగా వ్యవహరించి ఉండాల్సింది అని విమర్శకులు అభిప్రాయపడతారు. ఉద్దేశం సరైనదే అయినా, అమలులో కొంత లోపం ఉంది.
గాంధీ జయంతి సందర్భంగా, మనం శాంతిని, సత్యాన్ని గుర్తుచేసుకుంటూ, అహింస మార్గం వీలైనంత వరకు అనుసరించాలి, కానీ దేశ రక్షణ, ప్రజల భద్రత కోసం కొన్నిసార్లు కఠిన నిర్ణయాలు అనివార్యమవుతాయని ఈ ఘట్టం మనకు తెలియజేస్తుంది.
మాధవి కాళ్ల
సేకరణ